• Gmina Łysomice  /  
• Informacja o gminie  /  

GMINA ŁYSOMICE

              Gmina Łysomice położona jest w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie ziemskim toruńskim, graniczy  z 200 tysięcznym miastem Toruniem od jego północnej strony. Gmina położona jest przy drodze krajowej nr 1 (Cieszyn, Toruń, Gdańsk) oraz przy linii kolejowej Toruń – Malbork. Przez jej teren przebiegać będzie wkrótce  autostrada A1 (Gdańsk-Bratysława) z węzłem autostradowym łączącym autostradę z trasą Nr 1. Przy tej trasie w Ostaszewie, znajduje się Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, na której terenie działa obecnie 11 firm japońskich (Orion, Sharp, Sumika, Kimoto, itp.) i PKP CARGO. Sharp i Orion są największymi zakładami produkcyjnymi na terenie Gminy Łysomice. Oprócz nich prężnie działają także:  

-         Hurtownia budowlana „TARYK”,

-         Zakład Legalizacji Tachografów i naprawy klimatyzacji „TACHO”,

-         Firma Transportowa „JARKPOL”,

-         Salon samochodowy Mazda,

-         Centrum Ogrodnicze i hurtownia „ROL-PEST”,

-         Producent opakowań tekturowych „STEX” w Wytrębowicach,

-         BONIEK MEBLE  w Papowie Toruńskim,

-         Firma „Darocha” – Zakład Produkcji Parafiny i Granulatów

-         Tartak w Lulkowie,

-         Stacje benzynowe i szereg innych firm i punktów usługowych.  

Ogólna powierzchnia gminy to 128 km². Na terenie gminy znajdują się 24 wsie zgrupowane w 14 sołectwach. Ludność gminy Łysomice stale powiększa się dzięki przesiedlającym się mieszkańcom Torunia i przekroczyła już 8991 mieszkańców (dane na 31 grudnia 2010 r.).

Mieszkańcy Gminy Łysomice znajdują zatrudnienie w firmach lokalnych, zakładach ulokowanych w ościennych gminach i mieście Toruniu. Spora część mieszkańców zajmuje się prowadzeniem własnych gospodarstw rolnych oraz własnych podmiotów gospodarczych. Powstanie Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, spowodowało podjęcie zatrudnienia przez dużą grupę mieszkańców gminy Łysomice w firmach ulokowanych na tym terenie.

Edukacja dzieci i młodzieży do poziomu gimnazjalnego, odbywa się w placówkach gminnych. Dzieci od 3 do 5 lat mają do dyspozycji 7 czterogodzinnych przedszkoli unijnych, prowadzonych przez Fundację „Ziemia Gotyku” oraz pełnowymiarowe  „Przedszkole marzeń” ulokowane w Papowie Toruńskim. Natomiast edukacja szkolna odbywa się w Zespole Szkół nr 1 w Łysomicach (podstawowa i gimnazjum), w Zespole Szkół nr 2 w Turznie (podstawowa i gimnazjum) oraz w Szkole Podstawowej w Świerczynkach i Ostaszewie.

W ostatnim czasie na terenie gminy Łysomice  rozwinęły się organizacje pozarządowe – stowarzyszenia. Do powstałego w 1999 roku Stowarzyszenia Odnowy Wsi Aktywnej, dołączyły Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Łysomice, Stowarzyszenie Ludowego Zespołu Sportowego oraz Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych. Głównym celem tych organizacji jest: wszechstronny rozwój wsi, wspieranie działań na rzecz tworzenia nowych pozarolniczych miejsc pracy, działanie w kierunku aktywnej walki z bezrobociem, krzewienie kultury fizycznej wśród dzieci, młodzieży i dorosłych,  nawiązywanie wszechstronnych kontaktów z zagranicą, itp.  Najbardziej znane jest Stowarzyszenie Odnowy Wsi Aktywnej, którego własnoręczne wyroby – rękodzieło artystyczne jest znane również poza granicami naszego regionu. Także Stowarzyszenie – Ludowy Zespół Sportowy „Mustang” ma długoletnie tradycje sportowe, a swoim uczestnictwem w imprezach sportowych promuje gminę Łysomice, daleko poza obszarami jej działalności. Do tych dwóch organizacji, pod względem działalności, dołączyło Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Łysomice, znane głównie z realizacji projektów na rzecz gminy i społeczeństwa („Centrum Wspierania Przedsiębiorczości”, „Przedszkole marzeń” „Historia i tradycja regionu Lokalnej Grupy Działania Ziemia Gotyku”, „Pasje łączą pokolenia”, „Przedszkole marzeń II”, itp. Najmłodszą organizacją pozarządową  jest Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych, które coraz bardziej aktywnie działa, współpracując m.in. z Kołami Gospodyń Wiejskich, rozlokowanymi na terenie naszej gminy. Nie sposób pominąć działalności pięciu Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP: Lulkowo, Papowo Toruńskie, Gostkowo, Kamionki Duże i Turzno), które są także organizacjami pozarządowymi. Wśród nich bardzo prężnie działa OSP Lulkowo należące do Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego.

Należy także wspomnieć, że na terenie gminy a konkretnie w Piwnicach znajduje się Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Jest to największy ośrodek astronomii obserwacyjnej w Polsce. W Centrum znajduje się największy w Polsce 90- centymetrowy zwierciadlany teleskop optyczny Schmidta-Cassegraina oraz zbudowany w Polsce, trzeci co do wielkości w Europie, potężny 32 metrowy radioteleskop RT-4.

Ogromny rozwój Gminy Łysomice w ostatnich latach został doceniony w 2010 roku, gdzie w rankingu gazety „Wspólnota”, Gmina Łysomice pod względem sukcesu finansowego, ekonomicznego i infrastrukturalnego zajęła 7 miejsce w Polsce. Natomiast w Rankingu Zrównoważnego Rozwoju JST, nasza gmina znalazła się na 18 miejscu wśród 2479 jednostek samorządowych w Polsce.

HISTORIA

Opisując dzieje terenów obecnej Gminy Łysomice, zacząć należy od czasów najdawniejszych, cofając się nawet do prahistorii. Dowody na istnienie pierwszych osadników pochodzą już ze schyłkowego paleolitu, tj. ok. 10 tys.lat p.n.e. Przez kolejne lata, aż do przełomu ery archeologia dokonywała coraz to nowych odkryć,  a do najważniejszych z nich zaliczyć można odłupki kamienne oraz zbrojniki ze wspomnianego już paleolitu, a także kamienne topory związane z kulturą ceramiki wstęgowej, tj. ok. IV w p.n.e. Najważniejszego odkrycia archeologicznego dokonano na terenie Gostkowa  (ciałopalne groby, pochodzące z II lub III w naszej ery).

Pierwsze źródła pisane dotyczące miejscowości z terenu gminy pochodzą z okresu późnego średniowiecza, dokładnie z roku 1263. znajdujące się ówcześnie w Toruniu komturstwo krzyżackie w 1263 roku swoim zasięgiem obejmowało większość  miejscowości naszej Gminy, tj. Papowo, Gostkowo, Ostaszewo, Turzno i Tylice, które spełniały rolę wsi rycerskich, a także Lulkowo i Łysomice, stanowiące chłopskie wsie czynszowe. W następnych latach poszczególne miejscowości przechodziły kolejno w ręce polskich właścicieli. Wymienić należy kilku najbardziej znanych i zasłużonych: Donimirscy – właściciele Łysomic, Czarlińscy – właściciele Zakrzewka, Lipińscy, Kenzerowie – właściciele Lipniczek, Czapscy – właściciele Gostkowa oraz Działowscy i Zboińscy – właściciele Turzna.

W latach 1772-1795 na skutek rozbiorów, region dostaje się pod panowanie pruskie, gdzie pozostaje do roku 1914 (rozpoczęcie I wojny Światowej).

Lata międzywojenne to ciężki okres dla rozwoju wsi z powodu światowego kryzysu gospodarczego, jaki dosięgnął także  Polskę. Osadnictwo wiejskie pozostawało w stagnacji, o czym świadczy choćby fakt, że majątki naszych właścicieli ziemskich uległy zdecydowanemu zminimalizowaniu. W tym czasie podupadły największe dworki gminne: Łysomice, Turzno, Lipniczki.

Podczas, gdy region podnosił się z recesji, na Polskę spadła kolejna katastrofa w postaci II Wojny Światowej. Na tereny okolicznych wsi Niemcy wkroczyli 6.IX.1939 r. Po raz kolejny, tym razem doszczętnie, ograbione zostały majątki ziemskie, największe straty poniosła jednak ludność cywilna. W trakcie wojny hitlerowcy wymordowali ok. 100 osób z naszej gminy, liczba deportowanych do obozów zagłady lub obozów pracy nie jest bliżej określona.

Po wojnie Gmina Łysomice powstała w wyniku połączenia gromady Lulkowo oraz gromady Turzno. Początkowo siedziba władz gminnych mieściła się w Turznie, a w roku 1972 została przeniesiona do Łysomic.

NAJWAŻNIEJSZE ZABYTKI GMINY ŁYSOMICE

Najstarszy kościół naszej gminy znajduje się w Świerczynkach. Kościół gotycki pod wezwaniem Św. Janów pochodzi z XIII wieku. W kościele znajduje się cenna rzeźba gotycka z połowy XVI wieku.

W Papowie Toruńskim kościół gotycki pod wezwaniem Św. Mikołaja wzniesiony został w 1300 roku, natomiast pierwsza wzmianka została odnotowana w roku 1445.

Również pierwsza wzmianka na temat kościoła w Gostkowie też pochodzi z 1445 roku. Kościół gotycki pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny zbudowany został na przełomie XIII i XIV wieku a parafia została założona w XIII w.

W Turznie znajduje się dwuskrzydłowy pałac, gdzie starsze skrzydło pochodzi z początku XIX w., a młodsze z początków XX wieku. Obecnie pałac jest własnością Pana Rafała Predenkiewicza. Ciekawostką tego miejsca jest to, że dwukrotnie w tym pałacu przebywał Fryderyk Chopin ( w roku 1825).

Także w Lipniczkach znajduje się dwór wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku, za którym znajduje się park dworski, z którego w połowie XIX w. utworzono park krajobrazowy.

Ponadto zespoły pałacowo – parkowe znajdują się również w Łysomicach, Ostaszewie i Tylicach.

Na terenie gminy znajdują się także tereny objęte najwyższą formą ochrony prawnej przyrody. Takim terenem jest rezerwat „Las Piwnicki” skupiający na powierzchni 37 ha. 300-letnie dęby, 160 letnie sosny i inne zbiorowiska roślin leśnych. Ponadto na terenie gminy znajdują się pomniki przyrody w postaci różnego rodzaju głazów narzutowych i drzew znajdujących się pod ścisłą ochroną.

SZLAKI TURYSTYCZNE

WYPOCZYNEK

Przez naszą gminę przebiegają cztery szlaki turystyczne: dwa piesze – zielony  i niebieski oraz dwa rowerowe – żółty i niebieski. Pierwszy szlak pieszy, prowadzi od Torunia przez rezerwat „Las Piwnicki”, Świerczynki, Leszcz do Zamku Bierzgłowskiego z powrotem przez Olek i Barbarkę do Torunia. Łącznie szlak ten liczy 38 km.  Drugi szlak pieszy rozpoczyna się w Chełmży i kończy  w Ciechocinie, liczy 40 km. Przez gminę Łysomice  przechodzi nad Jeziorem Kamionkowskim. Natomiast pierwszy szlak rowerowy rozpoczyna się w Toruniu przy forcie IV                i prowadzi do Młyńca, długość trasy wynosi 35 km.         i  prowadzi przez Papowo Tor., Lipniczki, Gostkowo, Turzno i przez Ośrodek wypoczynkowy w Kamionkach Małych. Następny szlak rowerowy ma ponad 80 km. Rozpoczyna się w Toruniu i biegnie przez Wąbrzeźno i Radzyń Chełmiński do Grudziądza. Przez gminę Łysomice trasa przebiega w Różankowie, Piwnicach, Lulkowie, Łysomicach, Wytrebowicach i Ostaszewie.

Gmina Łysomice posiada na swoim terenie, malowniczo położone jezioro kamionkowskie o powierzchni 71,4 ha. Jezioro jest wykorzystywane na potrzeby rekreacji i wypoczynku świątecznego mieszkańców Torunia i gminy.

Jezioro ma I klasę czystości wód. Nad jeziorem znajduje się ośrodek wypoczynkowy  z bogatą bazą gastronomiczno – handlową. Gmina oferuje sprzedaż działek nad samym jeziorem, działki te przeznaczone są pod zabudowę rekreacyjno-letniskową i usługową.  

„LAS PIWNICKI” 

W odległości 7 km na północ od Torunia na terenie leśnictwa Piwnice w Nadleśnictwie Olek znajduje się rezerwat leśny „Las Piwnicki”. Na powierzchni 37,2 ha, wśród meandrującej Strugi Łysomickiej, chroniony jest las grądowy (300-letnie dęby) i inne zbiorowiska roślin leśnych.  W rezerwacie występuje bogata fauna. „Las  Piwnicki” występuje na terenie gminy Łysomice, która zajmuje obszar 128 km² .

Początki ochrony tego fragmentu lasu sięgają 1924 roku. Wówczas na polecenie ówczesnych władz wojewódzkich, wstrzymano eksploatację drewna z uwagi na pierwotny charakter fragmentów drzewostanu znajdujących się w obrębie leśnictwa Piwnice, a zasługujących na ochronę, jako zabytki przyrody.

Ówczesny wojewoda pomorski wydał to rozporządzenie pod wpływem interwencji prof. A. Wodniczki. Według profesora, obszar ten traktowany był jako obiekt chroniony już w okresie międzywojennym.

W 1921 roku las majątku Piwnice przeszedł w wyniku wywłaszczenia Niemca Meistera na własność Okregowego Urzędu Ziemskiego w Poznaniu.

Całość wraz z obrębem leśnym Piwnice, na terenie którego położony był chroniony obecnie drzewostan dębowo-sosnowy, została oddana prywatnemu dzierżawcy Antoniemu Paluchowi.

W 1950 roku cały obręb leśny Piwnice włączony został do świeżo utworzonego nadleśnictwa państwowego Olek. Na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 25 sierpnia 1956 roku, „Las Piwnicki” został uznany za rezerwat przyrody. Drzewostany „Lasu Piwnickiego” stanowią cenny zabytek przyrody w małym stopniu zmieniony gospodarką człowieka. Ich wartość jest tym większa, że występują na ubogich piaskach luźnych i są świadectwem potencjalnych możliwości tych siedlisk. Charakteryzują się składem wielogatunkowym i piętrową budową pionową. Obszar ten, od dawna pozostający pod ochroną przedstawia niezwykle cenny obiekt badań przyrodniczych. Większość drzewostanów posiada strukturę piętrową, górne piętro tworzy sosna w wieku 150-200 lat i dąb 250-300 letni. W piętrze dolnym występuje dąb i grab.  

Rangę „Lasu Piwnickiego” podnosi jeszcze fakt jego korzystnego położenia w pobliżu ośrodka uniwersyteckiego, który posiada w Piwnicach budynek spełniający rolę stacji badawczej. Znajduje się tu także Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.  

*Dane pochodzą m.in. z monografii autorstwa Marka Pawłowskiego wydanej w 2003 r. „Gmina Łysomice od pradziejów do współczesności”.

GMINA ŁYSOMICE Z LOTU PTAKA